واکنش بازارها به خبرهای ضدونقیض مذاکرات جنگ | استقبال یا بدرقه؟!

تحرکات بازار‌های جهانی پس از انتشار اخباری پیرامون گزارش‌هایی مبنی بر ارائه پیشنهاد‌هایی از سوی دولت ترامپ به جمهوری اسلامی ایران، موجی از آرامش نسبی را در بازار‌های جهانی به دنبال داشته است. قیمت نفت برنت که تا مرز ۱۱۰ دلار در هر بشکه بالا رفته بود، در معاملات روز‌های اخیر به زیر ۱۰۰ دلار سقوط کرد و قرارداد‌های آتی سهام در بورس‌های نیویورک و لندن تقویت شدند. برخی از رفتار‌های تهاجمی مرتبط با رکود تورمی معامله‌گران در بازار‌های جهان نیز تعدیل جدی داشتند.

لازم به تأکید است که نباید به اشتباه این آرامش را نشانه‌ای قطعی از حصول توافق صلح تلقی کرد. تهران تا این لحظه رسما مذاکرات مستقیم را انکار کرده و از منظر طرف ایرانی، این رویکرد کاملا منطبق بر استراتژی حفظ اهرم‌های فشار در گرماگرم نبرد است.

پیام رئیس پارلمان ایران در شبکه X: تهران تا این لحظه رسما مذاکرات مستقیم را انکار کرده است

اهرم کنترل جریان کشتیرانی در تنگه هرمز که رشد قیمت انرژی و تشدید فشار بر اقتصاد جهانی را میسر می‌سازد، یکی از مهمترین اهرم‌های فشار در اختیار حاکمیت ایران است. اهمیت و قدرت بالای این عامل در کنار بدعهدی‌های واشنگتن – که در میانه مذاکرات در ادوار قبل به ناگاه بر طبل جنگ نواخته است- باعث شده تا تهران برای دست کشیدن از این اهرم فشار بسیار محتاط و حتی بی‌انگیزه باشد. مضاف اینکه کارت تنگه هرمز، کارتی است که حتی در بازی مذاکره می‌تواند موقعیت مذاکره‌کنندگان ایرانی را تقویت کند.

نکته مهمی دیگر که نباید مورد غفلت واقع شود، اما این است که فرض غیبت کامل دیپلماسی در جریان تنش کنونی، آن هم صرفا به دلیل عدم مشاهده آن، فرض عقلائی و سنجیده‌ای نیست. در درگیری‌هایی از جنس آنچه شاهد هستیم، نظام‌های سیاسی به درستی تمایزی در سطح محرمانگی اعمال می‌کنند که گاهی فاصله عمیقی بین اظهارات عمومی و مذاکرات محرمانه بوجود می‌آورد. بازار‌های جهانی این پویایی را درک می‌کنند و تمایل دارند پیش از آنکه مذاکرات محرمانه به سرانجام قطعی برسند، جهت‌گیری خود را تغییر دهند.

سه عامل بازگشت زودهنگام بازار‌ها

برای سرمایه‌گذاران و فعالان اقتصادی در عرصه جهان، هدف دقیقا پیش‌بینی زمان پایان درگیری نیست، بلکه ارزیابی این است که کدام بخش‌های بازار تحت تأثیر ترس از تشدید تنش، بیشترین افت را تجربه کرده‌اند. سه دلیل کلیدی وجود دارد که چرا بازار‌ها می‌توانند پیش از پایان جنگ، به کف قیمتی برسند، نخست آنکه بازار‌ها جهت‌گیری را قیمت‌گذاری می‌کنند، نه اخبار را. اگر سرمایه‌گذاران باور کنند که گام بعدی احتمالا مذاکره است نه تشدید تنش، قیمت دارایی‌های ریسکی می‌توانند حتی در شرایطی که جریان اخبار همچنان نگران‌کننده به نظر می‌رسد، بازیابی شود و سمت و سوی صعودی بگیرد. در ثانی، بزرگ‌ترین برندگان رشد و جهش قیمت در زمان بروز یک شوک ژئوپلیتیک اغلب به منبع تأمین مالی برای جهش بازار در زمان کاهش هرج‌ومرج تبدیل می‌شوند. این بدان معناست که افزایش قیمت دارایی‌های که در سایه تنش رشد کرده‌‌اند، می‌تواند بسیار تند و سریع معکوس شود. ثالثا، بازار‌های جهانی در هفته‌های گذشته از یک سوگیری مبتنی بر ریسک «جنگ کوتاه مدت» به یک تجارت مبتنی بر ریسک «رکود تورمی» تغییر مسیر داده‌اند. اگر حتی به میزان جزئی قیمت نفت کاهش یابد و احتمال اختلال بیشتر فروکش کند، این موضوع فضا را برای احیا بخش‌هایی از بازار که بیشترین آسیب را دیده‌اند، باز می‌کند. مثلا بازار‌های آسیایی مانند ژاپن و کره جنوبی که به شدت به شوک‌های وارداتی انرژی حساس هستند، در صورت کاهش قیمت نفت و تثبیت ریسک‌های کشتیرانی، ممکن است از اولین مناطقی باشند که به ثبات می‌رسند. رشد بیش از ۴ درصدی شاخص Nikkei۲۲۵ ژاپن و شاخص KOSPI کره جنوبی از ۳ تا ۵ فروردین به معنای این است فعالان اقتصادی در بازر‌های مالی جهان وزن بیشتری به دیپلماسی تا ادامه تنش در خلیج فارس می‌دهند.

رشد شاخص سهام بازارهای ژاپن و کره‌جنوبی در سایه خوشبینی به موفقیت دیپلماسی در جنگ ایران

همچنین اگر بازار‌های جهانی باور کنند که تنش در خاورمیانه در حال برطرف شدن است و از بدترین اختلال در عرضه انرژی جلوگیری شده است، سهام شرکت‌های حمل‌ونقل، هواپیمایی و لجستیک به عنوان یکی از مهمترین قربانیان طبیعی جهش قیمت نفت و استرس زنجیره تأمین واکنش محسوسی به بهبود وضعیت نشان دهند. در این مورد نیز مهمترین شاخص AXGAL یا همان شاخص صنعت هوانوردی جهانی در بورس نیویورک طی ۳ روز اخیر بیش از ۳ درصد رشد داشته است.

تنگه هرمز: سکوی تشدید بحران یا ساحل آرامش؟

وضعیت تنگه هرمز همچنان کلیدی‌ترین پارامتر است. بر اساس آمار‌های منتشره، پیش از جنگ روزانه حدود ۱۳۸ شناور از این تنگه عبور می‌کردند، اما از ابتدای مارس سال جاری، داده‌های ترافیک دریایی نشان‌دهنده خوشه‌های رو به رشد شناور‌های در حال انتظار در هر دو سوی تنگه است که بسیاری به دلیل نگرانی‌های ایمنی از عبور خودداری می‌کنند. در ۲۲ مارس (۳ فروردین ۱۴۰۵)، تنها یک شناور به صورت علنی با روشن بودن سیگنال AIS از تنگه عبور کرده است و در حال حاضر تقریبا تمامی شرکت‌های بزرگ کشتیرانی جهان از MSC اروپایی گرفته تا HMM کره‌جنوبی عملیات خود را در تنگه هرمز تعلیق کرده‌اند.

به گزارش آسوشیتد پرس در حدود ۲۰۰۰ کشتی و شناور در انتظار عبور امن از تنگه هرمز معطل و سرگردان هستند.

چرا در نبود اخبار نشست‌ها، بازار‌های جهانی در تصمیم‌گیری به مذاکرات وزن بیشتری می‌دهند؟

هنوز کشتیرانی در خلیج فارس به حالت عادی بازنگشته است؛ و حتی رسانه‌ها بر خلاف ادوار قبل تصاویری از ملاقات هیئت‌های دیپلماتیک طرفین منتشر نکرده‌اند، اما بازار‌ها در حال واکنش دادن هستند! فعالین اقتصاد جهانی می‌دانند هم دولت ترامپ و هم نظام جمهوری اسلامی ایران ممکن است به دلایل مختلف از همکاری در انظار عمومی اجتناب داشته باشند. ساده‌ترین دلیل اینکه اخبار و روند مذاکرات می‌تواند اثر مهمی بر قیمت نفت داشته باشد، نفتی که فشار بر بازار آن و خود بخشی از اهرم مذاکره میان طرفین است. اما این به معنای غیبت دیپلماسی نیست؛ ممکن است این مذاکرات در جایی ساکت‌تر در حال انجام باشد. بازار‌ها به این موضوع وزن می‌دهند و به ندرت منتظر پایان رسمی یک درگیری می‌مانند تا شروع به تغییر جهت و بهبود کنند. آنچه تا امروز عیان است این است که شواهدی مانند احیای ارزش بورس‌های آسیایی و بهبود در شاخص صنایع هوانوردی جهانی در کنار سایر تحولات بازر‌های طلا و نرخ بهره نشان از این دارد که فعالین اقتصاد جهانی حصول توافق میان طرفین درگیر را، حالا و در این روز‌ها بسیار محتملتر از قبل می‌دانند و خود را برای اعلام پایان تنش مهیا کرده‌اند. آنچه باید پایش شود این است که این روند در روز‌های آتی نیز ادامه خواهد یافت.

حرف آخر

هرچند یک وقفه در روند‌های حاکم بر بازار‌های جهان به معنی پایان تخاصمات و دلیلی برای فرض اینکه جهان به حالت عادی بازگشته، نیست و دیپلماسی می‌تواند شکست بخورد و قیمت نفت پرواز کند. اما حتی در صورت توافق در راستای کاهش قیمت نفت، چه در مقیاس خرد و چه کلان، درس اصلی این درگیری این است که امنیت انرژی در اولویت بالاتری در سیاست‌گذاری و سرمایه‌گذاری جهان قرار گرفته است. این موضوع در کوتاه مدت تمرکز بر حفظ ثبات در این حوزه و در بلندمدت حرکت به سمت انرژی‌های جایگزین را برای طرفین غربی بیش از پیش حیاتی می‌سازد. تنش امروز در منطقه قطعا دول غربی را در یافتن منابع پایدار و تحت کنترل‌تر نسبت به نفت، از انرژی همجوشی هسته‌ای گرفته تا منابع خورشیدی و تجدیدپذیر بیش از پیش تهیج خواهد کرد که در آینده ایران تأثیر بسزایی خواهد داشت و در جای خود با توجه به اثر مهم آن بر منافع ملی باید مورد مداقه قرار گیرد.

محمد مهدی‌آبادی، تحلیلگر بازارهای مالی